خلاصه‌اى از كار دستگاه گوارش آنچه به تحقق پيوسته است آنكه هركس داراى هاضمه منظمى باشد از بسيارى بيماريها مصون بوده و چنانچه بيمار هم گردد بدون عارضه به زودى شفا مىيابد . ازاين‌رو بخاطر داشتن دستگاه گوارش مرتب توجه به چگونگى عمل هضم و دفع ضرورى مىباشد . غذا در دهان در اثر ضربه و فشار دندان‌ها كه هريك عمل ويژه‌اى را انجام مىدهند خرد و نرم مىگردد . دندان‌هاى پيشين مانند كارد اغذيه را مىبرند . دندانهاى نيش مانند نيزه آن را مىشكافند و دندانهاى آسياب چون سنگ آسياب مواد غذائى را سائيده و نرم مىكنند . زبان نيز پيوسته غذا را به زير دندانها مىراند . غدد بزاقى دهان با ترشح بزاق غذا جويده شده را آغشته مىنمايد . اين بزاق با مواد نشاسته‌اى غذا تركيب مىگردد و آن را مبدل به قند مىسازد . بديهى است هرچه غذا بيشتر جويده شود به همان نسبت استحاله بيشترى واقع مىگردد . بعبارت ديگر جويدن بهترين يارى را در عمل گوارش و راحتى معده و آسايش عمومى بدن سبب مىشود . اين استحاله را " طبع اول " مىگويند كه ارادى بوده و اختيار آن در دست ما مىباشد و مىتوانيم با كاربرد صحيح آن سود زيادى براى سلامت بدن و اعصاب خود بدست آوريم . خوراك از راه دهان بوسيله مرى داخل معده مىشود . معده كيسه نسبتا بزرگى است كه مواد غذائى در آن جمع مىگردد . معده براى تغيير و تبديل و استحاله مجدد غذا به جنبش و حركت درآمده و مواد غذائى را فشرده و بهم مىسايد . هرگاه غذا تند و نجويده خورده شود ، معده ناچار مىگردد بيش از ميزان و طاقت خود فعاليت و كوشش نمايد تا غذاهاى خرد نشده را نرم و قابل استحاله سازد . ديگر آنكه مواد نشاسته‌اى همان گونه كه يادآور شد مىبايد در دهان بوسيله بزاق مبدل به مواد قندى شوند ، چون عصير معدى اين وظيفه را به عهده ندارد ، و هرچه اين عمل در دهان بهتر انجام پذيرد استحاله معدى نيز راحت‌تر صورت مىگيرد . عصير معدى مواد گوشتى ( آلبومينوئيدها ) را تخمير و دگرگون مىسازد . بنابراين " طبخ دوم " در معده انجام مىپذيرد . غذا پس از معده داخل روده مىگردد . در بخش نخست روده كه به اثنىعشر ( دوازدهه ) معروف است مجرائى قرار دارد كه به كبد مربوط بوده و از كبد و كيسه صفرا مايعى بنام " زرداب " را به روده وارد و به روى مواد غذائى مىريزد و مواد چربى را تغيير و مستحيل و